Liedboek der mensenkinderen, deel 3, ‘Die ver is, is nabij’

Religieuze kunst is vaak anoniem. Je vindt geen handtekening op een glas-in-loodraam. Deze kunstenaars kunnen immers, heel postmodern eigenlijk, uit een eindeloze traditie citeren. Het gaat ze om iemand Anders en dan hoef je jezelf niet te profileren.

De Nederlandse band Mensenkinderen is een van de vele takjes aan deze oude, oude boom. Zanger en muzikant Bas van Nienes grasduinde door de honderden gezangen in het Liedboek der Kerken, die tot de meest gezongen liederen van Nederland behoren. Hij pakte de coupletten die hem het meest raakten, husselde regelmatig de zinnen, en schreef er compleet nieuwe melodieën bij.

Deze teksten bevatten zelf ook weer citaten en echo’s van nog weer oudere liederen, die zich weer baseren op nóg oudere teksten, enzovoorts. Dat is traditie: het eindeloos testen en bijschaven van de oude wijsheden en ervaringen aan het alledaagse leven.

Het resultaat is opmerkelijk fris en modern. Zeker, de eeuwen klinken er in door, maar het licht van de sterren dat we zien, is ook eeuwenoud en twinkelt toch. Alles wat modieus probeert te zijn, is volgend jaar alweer verouderd. Bij Mensenkinderen ga je mee in gedachten die altijd eigentijds blijven omdat ze universeel zijn.

Mensenkinderen publiceerde al twee keer eerder zo’n Liedboek, volgens hetzelfde recept: Geef kostbaar licht in 2016 en Wij leven van de wind in 2018. Die bevielen in de smaak en leiden tot vele verstilde concerten en meditatieve optredens in kerken en kapelletjes.

Vergeleken met de eerdere platen is Die ver is, is nabij muzikaal gezien rijker en gelaagder. Het album kent nog vele kalme, wiegende momenten, maar hier en daar krijgt de muziek zelfs iets episch. De verfijnde, zorgvuldige arrangementen en productie doen denken aan Loney Dear, Spinvis en Sufjan Stevens.

Bas van Nienes is een zeer ervaren muzikant, die wereldtournees maakten met zijn band Anderson en tegenwoordig met Dansu meerdere wereldhits hebben op Spotify. Als Mensenkinderen maken ze opgetogen en subtiele Nederlandstalige muziek voor een breed publiek, met de platen Het land dat ooit vol eerbied zong en Lied van schijn en wezen. Het Liedboek der mensenkinderen is hier een verstild project bij.

Inhoudelijk valt op dat in veel van de teksten licht schijnt. Het gaat over de ‘glimp van de zon’, ‘de morgenglans’, ‘het helder licht’. In deze beelden wordt de titel Die ver is, is nabij duidelijker. De zon is ver, vér weg, maar het licht raakt ons toch en geeft ons leven. Zo kan de ervaring van God zijn: een God die hoog verheven is en tegelijk overal aanwezig. Wij ‘bewegen in God’ gaat de oude tekst. Wie loopt, loopt door God heen. Als je je arm beweegt, duw je die door God heen.

Aan zo’n ervaring refereert Bas van Nienes ook in het tekstboekje. Hij vertelt daar hoe Corrie ten Boom eens op appèl moest staan in het concentratiekamp Ravensbrück. Het duurde lang, ze wankelde in de vrieskou en juist toen landde er een klein vogeltje op het hek dat begon te zingen. Midden in de diepste duisternis ervoer ze Gods aanwezigheid als een hemelse melodie.

Zoals het licht van de sterren ons na een lange reis kan raken, zo zijn de liederen van het Liedboek der Mensenkinderen. Ze hebben eeuwen afgelegd voor ze onze oren bereiken, maar verlichten dan nog steeds onze ziel.